Precyzyjne wykonywanie otworów w murze to codzienność w pracy kominiarza. Bez właściwie dobranych wierteł żadne mocowanie wyczystki, kratki wentylacyjnej, wspornika drabiny czy elementu systemu kominowego nie będzie ani bezpieczne, ani trwałe. Wiertła do muru są z pozoru prostym narzędziem, ale od ich jakości, geometrii oraz prawidłowego użytkowania zależy nie tylko komfort pracy, lecz także żywotność przewodów kominowych, szczelność instalacji i bezpieczeństwo przeciwpożarowe. Zrozumienie różnic pomiędzy poszczególnymi typami wierteł, umiejętność ich doboru do materiału ściany oraz poprawne techniki wiercenia to ważna część profesjonalnego warsztatu kominiarskiego.

Rodzaje wierteł do muru stosowanych w pracy kominiarza

Kominiarz ma do czynienia z szerokim wachlarzem materiałów: od starej cegły pełnej, przez cegłę dziurawkę i pustaki ceramiczne, po beton zbrojony i nowoczesne bloczki z betonu komórkowego. Każdy z tych materiałów inaczej reaguje na udar, temperaturę i docisk, dlatego dobór odpowiedniego wiertła do muru jest kluczowy. Zasadniczo narzędzia można podzielić na kilka podstawowych grup, z których każda ma swoją specyfikę.

Klasyczne wiertła do betonu i cegły – węglik spiekany

Najbardziej charakterystyczne są wiertła do muru z końcówką z węglika spiekanego (tzw. płytka widia). Mają one trzon ze stali narzędziowej oraz twardą, lutowaną końcówkę tnącą. Taki typ wiertła przeznaczony jest do pracy z udarem, co idealnie odpowiada zadaniom kominiarskim, gdy trzeba wykonać otwory pod kotwy chemiczne, dyble lub śruby montażowe w ścianach nośnych.

Wykorzystanie tych wierteł jest powszechne przy:

• mocowaniu elementów systemów kominowych zewnętrznych do elewacji,
• instalowaniu konsol i wsporników pod rury spalinowe i dymowe,
• przytwierdzaniu drabin i stopni kominiarskich,
• osadzaniu uchwytów do lin asekuracyjnych na dachu lub ścianie szczytowej,
• przygotowywaniu otworów do pomiarów ciągu i analizy spalin w grubych murach.

Końcówka z widia może mieć różne kształty: od prostej, dwuostrzowej, po bardziej skomplikowane, czteroostrzowe, zapewniające lepsze centrowanie i większą odporność na kontakt ze zbrojeniem w betonie. Dla kominiarza, który nierzadko wierci w nieznanych konstrukcjach, wiertło czteroostrzowe bywa bezpieczniejszym wyborem, zmniejsza bowiem ryzyko zakleszczenia i uszkodzenia narzędzia.

Wiertła SDS – standard w cięższych pracach kominiarskich

W przypadkach, gdy wymagane jest wiercenie w twardym betonie, grubych ścianach nośnych lub masywnych kominach żelbetowych, do gry wchodzą wiertła mocowane w systemie SDS. Najpopularniejsze są dwa rodzaje: SDS-plus i SDS-max. Różnią się one rozmiarem chwytu i przeznaczeniem.

• SDS-plus – lżejszy system, stosowany zazwyczaj w młotowiertarkach do ok. 4 kg. W zupełności wystarcza do typowych zadań kominiarskich w budownictwie jednorodzinnym i małych obiektach usługowych. Zakres średnic wierteł obejmuje zazwyczaj 4–26 mm, co pozwala na wiercenie otworów pod standardowe kołki i kotwy.
• SDS-max – system do ciężkich zastosowań, odpowiedni przy dużych średnicach wierteł i długich przewiertach. Sprawdza się przy modernizacjach w dużych budynkach wielorodzinnych, przemysłowych oraz w obiektach, gdzie trzeba wykonywać otwory pod spore przewody spalinowe lub wentylacyjne przez masywne przegrody.

Wiertła SDS charakteryzują się podłużnymi rowkami na chwycie, które przenoszą energię udaru i zapobiegają obracaniu się w uchwycie. Dzięki temu możliwe jest efektywne wiercenie w bardzo twardych podłożach, co ma ogromne znaczenie przy montażu elementów wymagających pewnego zamocowania, jak np. systemy asekuracyjne, platformy serwisowe czy drabiny dachowe.

Wiertła do wiercenia bezudarowego w delikatnych materiałach

Nie każda ściana znosi udar równie dobrze. W starych budynkach, gdzie cegła i zaprawa są kruche, użycie młotowiertarki z udarem może doprowadzić do rozszczelnienia przewodu kominowego lub zniszczenia lica muru. W takich przypadkach kominiarz powinien sięgnąć po wiertła przystosowane do wiercenia bezudarowego lub w trybie mieszanym (z minimalnym udarem).

Wiertła przeznaczone do wiercenia bez udaru:

• mają często nieco inną geometrię ostrza,
• są zoptymalizowane do pracy przy niższych prędkościach,
• wymagają większego wyczucia przy docisku i chłodzeniu.

Takie rozwiązanie jest stosowane m.in. przy wykonywaniu dodatkowych otworów inspekcyjnych w ścianach kominowych, montażu czujników, przejść dla przewodów pomiarowych czy przy obróbkach w murze klinkierowym, gdzie niepożądane są odpryski i uszkodzenia widocznych powierzchni.

Wiertła koronowe i otwornice do muru

Com bardziej zaawansowane prace kominiarskie, szczególnie modernizacje systemów spalinowych i wentylacyjnych, często wymagają wykonania otworów o dużej średnicy. Do tego celu służą wiertła koronowe, nazywane też otwornicami. Mogą one mieć segmenty diamentowe lub z węglika spiekanego.

• Korony diamentowe – idealne do precyzyjnego, czystego wiercenia w twardym betonie, nawet zbrojonym, oraz w cegle klinkierowej. W połączeniu z odpowiednią wiertnicą koronową mogą pracować na mokro, co ogranicza pył i obniża temperaturę narzędzia.
• Otowornice z węglikiem spiekanym – popularne do wiercenia w cegle, pustakach i lżejszych betonach, tam, gdzie nie ma dużej ilości zbrojenia. Są tańsze od koron diamentowych i wystarczające w wielu typowych zadaniach kominiarza.

Stosuje się je między innymi do:

• wykonywania przebić pod przewody spalinowe w ścianach zewnętrznych,
• tworzenia otworów dla nawiewów i wywiewów w systemach wentylacji,
• montażu paneli rewizyjnych i dużych wyczystek,
• przygotowywania przejść dla kanałów spalinowych przy modernizacji kotłowni.

Dobór średnicy korony musi być skorelowany z zewnętrznym wymiarem kanału lub systemu kominowego oraz warstwami izolacji, aby zapewnić odpowiedni luz montażowy i możliwość zastosowania uszczelnień ogniowych czy termicznych.

Dobór wierteł do muru a specyfika czynności kominiarskich

Praca kominiarza nie sprowadza się wyłącznie do czyszczenia kominów. Współczesny fachowiec musi łączyć wiedzę z zakresu budownictwa, instalacji gazowych, wentylacyjnych i grzewczych. Wiercenie w murze towarzyszy większości zadań modernizacyjnych i kontrolnych. Dlatego istotne jest, by narzędzia były dobrane nie tylko do materiału podłoża, ale również do charakteru wykonywanej czynności i wymogów bezpieczeństwa.

Mocowanie elementów systemów kominowych i asekuracyjnych

Elementy takie jak drabiny, ławy kominiarskie czy punkty kotwiące dla sprzętu asekuracyjnego muszą być przytwierdzone w sposób absolutnie niezawodny. Oznacza to, że otwory pod kotwy i śruby muszą być wiercone dokładnie, z zachowaniem odpowiedniej głębokości i średnicy. Niewłaściwie dobrane wiertło może skutkować:

• rozkalibrowaniem otworu, co osłabia nośność mocowania,
• mikropęknięciami w murze, które nie są od razu widoczne,
• zrywaniem się kołków, szczególnie w kruchych materiałach.

W takich zastosowaniach zaleca się stosowanie wierteł wysokiej klasy, z trwałą płytką tnącą i odpowiednio długą częścią roboczą. Przed rozpoczęciem wiercenia warto wykonać punktowe nawiercenie, a następnie stopniowo zwiększać średnicę, jeżeli mur jest słabej jakości. Pozwala to uniknąć wykruszania krawędzi otworu i zapewnia lepszą współpracę z kotwami mechanicznymi lub chemicznymi.

W przypadku systemów asekuracyjnych, które podlegają ścisłym normom, zaleca się również korzystanie z wierteł zalecanych przez producenta konkretnych kotew. Producent często określa wymagany typ wiertła, głębokość wiercenia i parametry pracy elektronarzędzia. Niezastosowanie się do tych wytycznych może skutkować utratą gwarancji na system mocowań.

Prace inspekcyjne i diagnostyczne – wiercenie otworów kontrolnych

Kominiarz wykonuje niekiedy otwory technologiczne i inspekcyjne w celu oceny stanu przewodów, pobierania próbek, badania grubości ścianek lub sprawdzania szczelności. Takie otwory muszą być zlokalizowane precyzyjnie i wykonane w sposób nie osłabiający konstrukcji komina. Przy tego typu zadaniach kluczowe staje się wyczucie w doborze:

• średnicy wiertła, aby otwór był wystarczająco duży do inspekcji, ale nie powodował nadmiernej ingerencji w strukturę muru,
• rodzaju końcówki tnącej – w starych kominach ceglastych lepiej sprawdzają się wiertła o łagodniejszej geometrii, umożliwiające wiercenie z niewielkim udarem lub bez udaru,
• długości części roboczej – tak, aby możliwe było dotarcie do odpowiedniej głębokości bez nadmiernego przedłużania czasu pracy.

Po zakończeniu inspekcji otwory często są ponownie uszczelniane lub wykorzystywane do montażu elementów pomiarowych. Wówczas ważna jest powtarzalność i dokładność, co wymaga stosowania wierteł o wysokiej odporności na zużycie, zachowujących średnicę również po wielu użyciach.

Modernizacja i adaptacja istniejących kominów

Przy adaptacji starych przewodów kominowych do nowoczesnych kotłów gazowych czy kondensacyjnych kominiarz musi często wykonywać przeloty przez ściany, stropy i obudowy. Wiertła do muru odgrywają tu szczególnie ważną rolę, ponieważ praca odbywa się zwykle w trudnym, ograniczonym dostępie, przy obecności starych zapraw, niespodziewanych wtrąceń i różnic w twardości materiału.

Poważnym zagrożeniem jest natrafienie na elementy zbrojenia przy wierceniu w żelbetowych obudowach lub stropach. W takiej sytuacji:

• wiertło o niskiej jakości może ulec zniszczeniu,
• uszkodzony może zostać uchwyt narzędzia,
• występuje ryzyko nagłego zakleszczenia i utraty kontroli nad elektronarzędziem.

Aby zminimalizować to ryzyko, przy wierceniu w podejrzanych konstrukcjach stosuje się wiertła o wzmocnionych końcówkach, najlepiej czteroostrzowych, które przy kontakcie ze stalą zbrojeniową zachowują większą stabilność. Wykorzystuje się też techniki wiercenia mieszane – rozpoczęcie pracy na niższych obrotach, bez udaru, a następnie stopniowe zwiększanie energii, gdy potwierdzimy brak zbrojenia w miejscu otworu.

Wiercenie w kominach przemysłowych i specjalnych konstrukcjach

W obiektach przemysłowych, gdzie kominy bywają budowane z żelbetu, specjalnych bloczków ogniotrwałych czy płyt prefabrykowanych, dobór wierteł do muru wymaga dodatkowej wiedzy. Materiały stosowane w takich konstrukcjach mogą być bardzo odporne na ścieranie i temperaturę, lecz jednocześnie kruche. W takich warunkach najlepiej sprawdzają się wiertła z segmentami diamentowymi lub wysokiej jakości płytkami węglikowymi, które zachowują ostrość przy długotrwałej pracy.

Istotne jest również uwzględnienie warunków środowiskowych – wilgotności, obecności agresywnych chemicznie spalin czy osadów. Narzędzia używane w takich miejscach powinny mieć zwiększoną odporność na korozję i uszkodzenia mechaniczne. Często stosuje się też wiercenie na mokro, co wymaga wierteł przystosowanych do pracy z chłodzeniem wodnym lub specjalnymi emulsjami. Zapobiega to przegrzewaniu się narzędzia oraz minimalizuje ilość pyłu, który w połączeniu z agresywnymi osadami mógłby zagrażać zdrowiu pracowników.

Technika wiercenia, bezpieczeństwo i eksploatacja wierteł w pracy kominiarza

Nawet najlepsze wiertła do muru nie spełnią swojej roli, jeśli będą używane niewłaściwie. Kominiarz, pracując na wysokości, w pobliżu otworów kominowych i konstrukcji dachowych, musi zwracać szczególną uwagę na bezpieczeństwo i ergonomię wiercenia. Technika pracy wpływa zarówno na trwałość narzędzi, jak i na stan konstrukcji, w których wykonywane są otwory.

Parametry wiercenia i praca z udarem

Podstawowymi parametrami, które trzeba kontrolować, są prędkość obrotowa, siła docisku oraz intensywność udaru. W przypadku wierteł do betonu i cegły ogólne zasady są następujące:

• zbyt wysokie obroty powodują nadmierne nagrzewanie się wiertła, co prowadzi do odpuszczania stali i szybszego stępienia płytki,
• nadmierny docisk może wywołać pęknięcia w kruchym murze lub uszkodzenie ostrza,
• zbyt słaby docisk przy silnym udarze skutkuje nadmiernymi wibracjami, które źle wpływają zarówno na narzędzie, jak i na strukturę muru.

Doświadczony kominiarz dostosowuje parametry do rodzaju materiału:

• w betonie – stosuje się silniejszy udar, stabilny docisk i umiarkowaną prędkość obrotową,
• w cegle – preferuje się mniejszy udar i nieco wyższe obroty, z większą ostrożnością przy wchodzeniu i wychodzeniu z otworu,
• w pustakach i betonie komórkowym – udar często jest ograniczony lub wyłączony, aby nie doprowadzić do wykruszania się cienkich ścianek.

Kominiarz musi brać pod uwagę także fakt, że wiercenie odbywa się niekiedy w sąsiedztwie przewodów z mediami (gaz, elektryczność, instalacje niskoprądowe). W takich sytuacjach zaleca się stosowanie detektorów instalacji i wykonywanie płytkich nawierceń kontrolnych przed pełnym wejściem wiertła, co minimalizuje ryzyko uszkodzeń.

Chłodzenie, odprowadzanie urobku i ograniczanie pyłu

Podczas wiercenia w murze powstaje spora ilość urobku, który w postaci drobnego pyłu może stanowić zagrożenie dla dróg oddechowych oraz powodować zabrudzenia w pomieszczeniach użytkowanych przez mieszkańców. W pracy kominiarza, wykonującego często otwory w funkcjonujących budynkach, istotne jest ograniczenie tych uciążliwości.

Do praktycznych rozwiązań należą:

• stosowanie odsysania pyłu bezpośrednio przy wiertle za pomocą adapterów podłączanych do odkurzaczy przemysłowych,
• wiercenie etapami, z okresowym wycofywaniem wiertła w celu oczyszczenia rowków wiórowych,
• kontrolowane chłodzenie przy użyciu niewielkiej ilości wody, jeśli konstrukcja i warunki na to pozwalają.

Chłodzenie jest szczególnie istotne przy korzystaniu z koron diamentowych, gdzie nadmierne nagrzanie może znacząco skrócić żywotność narzędzia. Wiertła z węglika spiekanego również zyskują na trwałości, gdy ogranicza się temperaturę pracy. Kominiarz powinien unikać tzw. „przepalania” wierteł, które objawia się zmianą koloru stali na niebieskawy – to oznaka przegrzania i utraty właściwości mechanicznych.

Konserwacja i przechowywanie wierteł do muru

Prawidłowa konserwacja jest równie ważna, jak umiejętne wiercenie. Wiertła, które pracują w środowisku zapylonym, wilgotnym i często agresywnym chemicznie (osady kominowe, skropliny, związki siarki), wymagają regularnej kontroli i pielęgnacji.

Podstawowe zasady obejmują:

• oczyszczanie wierteł z pyłu i resztek zaprawy po każdej pracy – szczególnie w okolicach płytki tnącej i rowków wiórowych,
• sprawdzanie stanu ostrza – wyszczerbienia, pęknięcia lub nadmierne zaokrąglenie krawędzi tnącej to sygnał, że narzędzie wymaga wymiany lub regeneracji,
• zabezpieczanie przed korozją – przechowywanie w suchym miejscu, w etui lub kasetkach, z możliwością lekkiego naoliwienia chwytu w celu ułatwienia montażu w uchwycie elektronarzędzia.

Wiertła SDS powinny być regularnie kontrolowane także pod kątem stanu rowków chwytu. Zdeformowane, wyrobione krawędzie mogą powodować luzy w mocowaniu, co prowadzi do nierównej pracy, nadmiernych wibracji i szybszego zużycia zarówno wiertła, jak i uchwytu. Dobrą praktyką jest stosowanie niewielkiej ilości smaru dedykowanego do chwytów SDS, który zmniejsza tarcie i ułatwia wymianę narzędzi.

Bezpieczeństwo osobiste kominiarza podczas wiercenia

Wiercenie w murze na wysokości, w bezpośrednim sąsiedztwie kominów i krawędzi dachowych, wymaga szczególnej ostrożności. Obciążenia dynamiczne związane z pracą młotowiertarki czy wiertnicy mogą wpływać na stabilność pozycji roboczej, a nagłe zakleszczenie wiertła bywa przyczyną groźnych szarpnięć.

Dlatego niezbędne jest stosowanie:

• środków ochrony indywidualnej – rękawic, okularów, ochronników słuchu oraz masek przeciwpyłowych,
• sprzętu asekuracyjnego – szelek bezpieczeństwa, linek, punktów kotwiących, szczególnie przy pracy na stromych dachach,
• stabilnych podestów i drabin – zgodnych z normami, właściwie ustawionych i zabezpieczonych przed przesunięciem.

Narzędzia elektryczne powinny być zasilane przez sprawne, odpowiednio dobrane przedłużacze, z kontrolą stanu izolacji i zabezpieczeniami przeciwporażeniowymi. Kominiarz musi również pamiętać o regularnym przeglądzie elektronarzędzi, w tym uchwytów na wiertła i przewodów zasilających. Wszelkie luzy, nienaturalne dźwięki czy iskrzenie są sygnałem do natychmiastowego wyłączenia sprzętu i przekazania go do serwisu.

Umiejętna obsługa wierteł do muru oraz świadomy dobór parametrów pracy elektronarzędzi pozwalają kominiarzowi wykonywać zadania efektywnie, z poszanowaniem konstrukcji budynku i naciskiem na bezpieczeństwo. W praktyce to właśnie zestaw odpowiednich wierteł, dopasowanych do różnych materiałów i sytuacji, stanowi jeden z filarów profesjonalnego wyposażenia kominiarskiego, umożliwiając precyzyjne, trwałe i bezpieczne wykonanie każdej instalacji czy modyfikacji w obrębie przewodów kominowych i ich otoczenia.