Profesjonalna praca kominiarza opiera się na sprawnym, bezpiecznym i skutecznym wykonywaniu szeregu czynności w trudno dostępnych miejscach. Wśród wielu narzędzi, które wspierają ten zawód, szczególne miejsce zajmują szczypce uniwersalne – proste z pozoru, a jednak kluczowe dla precyzyjnych prac przy instalacjach kominowych, urządzeniach grzewczych oraz elementach montażowych. Dobrze dobrane szczypce wpływają nie tylko na komfort pracy, ale również na poziom bezpieczeństwa instalacji i jakość wykonywanych usług kominiarskich.

Znaczenie szczypiec uniwersalnych w pracy kominiarza

Szczypce uniwersalne kojarzą się najczęściej z podstawowym narzędziem warsztatowym używanym w domowych naprawach. W rękach kominiarza stają się jednak narzędziem wyspecjalizowanym, które musi sprostać bardzo specyficznym wymaganiom pracy w pobliżu przewodów spalinowych, systemów wentylacyjnych i instalacji grzewczych. Kominiarz wykonuje czynności kontrolne, serwisowe i montażowe w miejscach, gdzie dostęp jest ograniczony, a warunki – często niekorzystne: kurz, sadza, wysoka temperatura, ostre krawędzie elementów metalowych oraz ryzyko uszkodzenia delikatnych podzespołów urządzeń grzewczych.

W takich okolicznościach szczypce uniwersalne muszą łączyć kilka cech: wytrzymałość mechaniczną, precyzję chwytu, odporność na zabrudzenia i korozję, a także ergonomię, pozwalającą na pracę w rękawicach ochronnych. Kominiarz sięga po nie przy różnorodnych czynnościach: dokręcanie lub luzowanie opasek zaciskowych w czopuchach, przytrzymywanie elementów przy montażu wkładów kominowych, wyciąganie zatorów z kanałów, chwytanie fragmentów zardzewiałej blachy czy regulacja drobnych detali w drzwiczkach wyczystnych. Bez tak wszechstronnego narzędzia wiele czynności wymagałoby dodatkowego sprzętu lub stawałoby się zbyt czasochłonne.

Kominiarz pracuje również w otoczeniu różnorodnych materiałów: stali nierdzewnej, ceramiki kominowej, tworzyw sztucznych, uszczelek silikonowych i elementów z żeliwa. Szczypce uniwersalne pozwalają na bezpieczne operowanie każdym z tych materiałów, o ile są odpowiednio dobrane pod względem kształtu szczęk, struktury powierzchni chwytnej oraz zastosowanego stopu stali. Właściwie zaprojektowane narzędzie minimalizuje ryzyko zarysowania delikatnych powierzchni (np. wkładów kwasoodpornych) oraz nie powoduje nadmiernego punktowego nacisku, który mógłby prowadzić do mikropęknięć lub odkształceń.

Ogromne znaczenie ma także aspekt bezpieczeństwa. W czasie pracy przy urządzeniach gazowych i na wysokości kominiarz musi mieć pewność, że narzędzie nie wyślizgnie się z ręki, nie zsunie się z chwytanego elementu i nie spowoduje uszkodzenia przewodów, izolacji czy uszczelek. Dlatego szczypce przeznaczone do kominiarskiego zastosowania powinny być wykonane z dużą starannością, posiadać antypoślizgowe rękojeści oraz odpowiednio wyprofilowane szczęki. Zaniedbanie tych kwestii zwiększa ryzyko wypadków, nieszczelności instalacji spalinowej, a w konsekwencji – zagrożenia zatruciem tlenkiem węgla w użytkowanych budynkach.

Warto też zauważyć, że narzędzie uniwersalne nie oznacza kompromisu jakościowego. Dla kominiarza szczypce uniwersalne są jednym z podstawowych elementów codziennego ekwipunku, znajdującym się w torbie narzędziowej obok wyciorów, kul czyszczących, luster inspekcyjnych i mierników. Powinny więc być traktowane jako sprzęt profesjonalny, a nie przypadkowy dodatek kupiony w markecie. Odpowiednio dobrane modele wpływają bezpośrednio na tempo pracy i jakość wykonywanych oględzin oraz napraw, a także budują wizerunek kominiarza jako rzemieślnika, który korzysta z zestandaryzowanego, przemyślanego wyposażenia.

Budowa i rodzaje szczypiec uniwersalnych przydatnych kominiarzowi

Szczypce uniwersalne to nazwa obejmująca grupę narzędzi o zróżnicowanej konstrukcji. W praktyce kominiarskiej szczególne znaczenie mają te modele, które łączą funkcje chwytania, przytrzymywania, zaginania, a nierzadko również cięcia. Kluczowym elementem jest geometria szczęk oraz sposób przenoszenia siły z rękojeści na punkt uchwytu. Każdy szczegół budowy wpływa na wygodę i zakres zastosowań w obrębie prac przy przewodach kominowych oraz urządzeniach grzewczych.

Podstawowy typ to klasyczne szczypce uniwersalne o prostych szczękach, w których część chwytna jest ząbkowana dla zwiększenia tarcia, a część bliżej przegubu nierzadko pełni funkcję płaskiego i okrągłego chwytu. Pozwala to na stabilne trzymanie zarówno płaskich blach, jak i elementów w formie rur czy prętów. W pracy kominiarza takie szczypce wykorzystuje się m.in. do podtrzymywania rur przy montażu obejm, dokręcania nakrętek w trudno dostępnych miejscach czy profilowania drobnych elementów osłonowych. Ząbkowane szczęki pomagają pewnie chwycić zabrudzone czy zaolejone części, co w otoczeniu sadzy i kondensatu ma szczególne znaczenie.

Drugą istotną grupą są szczypce wydłużone (tzw. szczypce długie lub boczne), których smukłe szczęki umożliwiają dostęp do wąskich przestrzeni, np. za kotłem, w obudowie wkładu kominowego czy w skrzynkach rewizyjnych. Kominiarz może przy ich pomocy wyciągnąć drobne elementy, które wpadły do wnętrza obudowy, skorygować ustawienie sprężyn, zatrzasków czy cięgien, a także bezpiecznie manipulować przewodami. Długie szczęki zwiększają zasięg działania dłoni bez konieczności demontowania całych fragmentów zabudowy, co oszczędza czas i minimalizuje ingerencję w istniejącą instalację.

W praktyce bardzo przydatne są także szczypce nastawne, często określane jako szczypce do rur lub szczypce typu „żabka”. Dzięki regulowanemu rozwarciu szczęk mogą one chwytać elementy o różnej średnicy: mufy, odcinki rur, króćce czy obejmy. W pracy przy kominach stalowych i systemach odprowadzania spalin z kotłów kondensacyjnych regulowane szczypce pozwalają na precyzyjne dociągnięcie połączeń i korektę ustawienia elementów bez nadmiernej siły, która mogłaby uszkodzić cienkościenne rury. Odpowiedni profil zębów zapewnia pewny chwyt na okrągłych powierzchniach, co jest nieocenione przy pracy w rękawicach i w ograniczonej przestrzeni.

Nie można pominąć także szczypiec typu kombinerki, które tradycyjnie łączą funkcję chwytania z możliwością cięcia drutu czy cienkich prętów. W kontekście kominiarstwa służą one do przycinania drutu wiązałkowego, mocowania siatek zabezpieczających w otworach wylotowych, profilowania uchwytów czy skracania elementów mocujących przewody. Wbudowany odcinek tnący umożliwia ograniczenie liczby narzędzi, które kominiarz musi zabrać ze sobą na dach lub do kotłowni, a to istotne z punktu widzenia ergonomii i bezpieczeństwa przemieszczania się po drabinach oraz konstrukcjach dachowych.

Istotnym aspektem budowy szczypiec jest materiał, z którego wykonano szczęki oraz rękojeści. Dla kominiarza optymalne jest użycie stali o podwyższonej odporności na korozję, szczególnie przy pracy z kondensatem zawierającym związki agresywne chemicznie. Stal chromowo-wanadowa czy chromowo-molibdenowa zapewnia wysoką wytrzymałość oraz dłuższą żywotność krawędzi chwytających i tnących. Powierzchnia może być dodatkowo polerowana lub fosforanowana, co ułatwia usuwanie zabrudzeń z sadzy i osadów. Taka konstrukcja pozwala na wieloletnie użytkowanie, pod warunkiem regularnego czyszczenia i smarowania przegubu.

Rękojeści szczypiec przeznaczonych do zastosowań kominiarskich powinny być pokryte tworzywem o dobrej przyczepności, odpornym na działanie olejów i wysokiej temperatury. Antypoślizgowe powierzchnie, profilowane pod dłonie, zwiększają kontrolę nad narzędziem, zwłaszcza podczas pracy w grubych rękawicach ochronnych. Niektóre modele wyposażone są w dodatkowe zabezpieczenia przed zsunięciem dłoni w stronę szczęk, co ma znaczenie przy pracy z ostrymi elementami blacharskimi przy wylotach kominowych. Warto zwrócić uwagę, czy producent zapewnia także versions z izolacją do pracy w pobliżu instalacji elektrycznych, co może mieć znaczenie podczas przeglądów w kotłowniach wyposażonych w liczne przewody sterujące.

Na rynku można spotkać również specjalistyczne szczypce o funkcji zaciskania obejm, opasek lub złączek, które w praktyce kominiarskiej wykorzystuje się przy montażu elastycznych przewodów powietrznych oraz przewodów spalinowych w systemach nawiewno–wywiewnych. Choć formalnie nie zawsze klasyfikuje się je jako szczypce uniwersalne, ich konstrukcja bywa na tyle wszechstronna, że w torbie kominiarza pełnią rolę narzędzia wielofunkcyjnego: zaciskają, przytrzymują i pozwalają na drobne prace montażowe wymagające precyzji.

Dobór, użytkowanie i konserwacja szczypiec w profesjonalnym warsztacie kominiarza

Wybór szczypiec uniwersalnych do zastosowań kominiarskich nie powinien być przypadkowy. Narzędzie musi być dopasowane do najczęściej wykonywanych zadań, rodzaju obsługiwanych instalacji oraz stylu pracy konkretnego specjalisty. Podstawowym kryterium jest jakość wykonania – od niej zależy bezpieczeństwo i trwałość narzędzia. Kominiarz powinien zwracać uwagę na producenta, parametry materiałowe, precyzję spasowania przegubu oraz kulturę pracy mechanizmu. Szczypce o zbyt dużych luzach w przegubie będą traciły precyzję chwytu, co w trudnych warunkach może prowadzić do ześlizgiwania się z elementów i ryzyka uszkodzeń.

Istotną rolę odgrywa ergonomia. Długość narzędzia powinna być dobrana do zakresu prac – zbyt krótkie szczypce utrudniają dostęp do głębiej położonych elementów w obudowach urządzeń, natomiast zbyt długie mogą być niewygodne przy precyzyjnych operacjach w ciasnych kotłowniach lub w pobliżu rozbudowanej instalacji wentylacyjnej. Warto przetestować chwyt w rękawicach, sprawdzić siłę potrzebną do pełnego zamknięcia szczęk oraz komfort przy wielokrotnym powtarzaniu ruchu. Kominiarz często wykonuje serię podobnych czynności w jednym pomieszczeniu, dlatego nadmierne obciążenie dłoni i nadgarstków może prowadzić do szybszego zmęczenia i błędów.

W kontekście użytkowania szczypiec uniwersalnych ważne jest świadome korzystanie z ich możliwości. Nie należy stosować ich jako dźwigni do podważania ciężkich elementów, co mogłoby doprowadzić do uszkodzenia przegubu lub odkształcenia szczęk. Podobnie, nie wolno stosować nadmiernej siły przy chwytaniu cienkościennych rur spalinowych, gdyż może to powodować trwałe odkształcenia i nieszczelności połączeń. Kominiarz powinien być świadomy, że szczypce to narzędzie do chwytania i precyzyjnego dociskania, nie zaś zamiennik klucza lub łomu. W praktyce oznacza to konieczność posiadania w wyposażeniu również odpowiedniego zestawu kluczy, aby nie przeciążać szczypiec przy zadaniach przekraczających ich przeznaczenie.

Konserwacja narzędzia ma bezpośredni wpływ na jego niezawodność. Po zakończonej pracy, szczególnie w środowisku o dużej ilości sadzy i pyłów, szczypce należy oczyścić miękką szczotką lub szmatką, zwracając uwagę na okolice przegubu i zęby części chwytnej. Obecność drobin mineralnych, pyłu i resztek zaprawy kominowej przyspiesza zużycie mechaniczne oraz może powodować zacinanie się ruchomych elementów. W razie potrzeby kominiarz powinien zastosować delikatny środek odtłuszczający, a następnie nanieść cienką warstwę oleju technicznego na przegub, aby zapewnić płynną pracę.

Przechowywanie szczypiec ma również znaczenie dla ich trwałości. Najlepiej umieścić je w specjalnym futerale lub w wydzielonej kieszeni torby narzędziowej, tak aby nie stykały się bezpośrednio z ostrymi narzędziami tnącymi, takimi jak dłuta czy piły. Ochrona przed nadmierną wilgocią zapobiega powstawaniu ognisk korozji, szczególnie gdy narzędzie jest przenoszone z zimnego dachu do wilgotnej kotłowni, a następnie do ogrzewanego samochodu serwisowego. Duże różnice temperatur sprzyjają kondensacji pary wodnej, co w połączeniu z resztkami kondensatu spalin może stwarzać dość agresywne chemicznie środowisko na powierzchni narzędzia.

Wykwalifikowany kominiarz powinien również regularnie kontrolować stan szczęk i powierzchni chwytnej. Widoczne zaokrąglenia zębów, wykruszenia krawędzi lub nadmierne luzy w przegubie są sygnałem, że narzędzie wymaga serwisu lub wymiany. Użytkowanie zużytych szczypiec obniża precyzję pracy, zwiększa ryzyko poślizgu i może prowadzić do uszkodzeń elementów instalacji – szczególnie wtedy, gdy chwytany fragment nagle wysunie się spod słabego docisku. W wielu firmach kominiarskich wprowadza się wewnętrzne procedury okresowej oceny stanu narzędzi, co pozwala na utrzymanie wysokiego standardu usług i minimalizuje prawdopodobieństwo awarii sprzętu w trakcie realizacji zleceń.

Dobór odpowiedniego zestawu szczypiec uniwersalnych wiąże się również ze specyfiką obsługiwanych technologii grzewczych. Kominiarz zajmujący się głównie klasycznymi kotłami na paliwa stałe będzie miał inne potrzeby niż specjalista od nowoczesnych kotłów kondensacyjnych czy systemów wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. W pierwszym przypadku priorytetem mogą być masywniejsze, trwałe narzędzia przystosowane do pracy przy żeliwnych drzwiczkach i grubych blachach. W drugim – bardziej subtelne, precyzyjne szczypce o smukłych szczękach, umożliwiające bezpieczne manipulowanie cienkościennymi rurami, przewodami pomiarowymi i delikatnymi króćcami.

Na uwagę zasługuje także aspekt szkoleniowy. Nowi pracownicy w zawodzie kominiarza powinni być instruowani nie tylko w zakresie zasad kontroli przewodów kominowych i urządzeń grzewczych, lecz także w zakresie prawidłowego doboru oraz użytkowania ręcznych narzędzi, w tym szczypiec uniwersalnych. Umiejętne korzystanie z narzędzia pod znacznym obciążeniem, w nietypowych pozycjach pracy (na dachu, przy kominie, w ciasnej kotłowni) wymaga wypracowania dobrych nawyków. Doświadczeni mistrzowie rzemiosła przekazują swoim uczniom praktyczne wskazówki, jak ustawić ręce, jaką siłę docisku stosować, jak stabilizować ciało podczas pracy na wysokości, aby wykorzystać możliwości szczypiec, nie narażając się na urazy.

W dobie rosnących wymagań dotyczących bezpieczeństwa instalacji kominowych i wentylacyjnych rośnie także znaczenie jakości narzędzi używanych do ich obsługi. Szczypce uniwersalne, choć stanowią jedynie fragment wyposażenia kominiarza, mają bezpośredni wpływ na to, czy dana czynność montażowa lub serwisowa zostanie wykonana poprawnie. Precyzyjne dociągnięcie opaski na czopuchu, staranne ustawienie drzwiczek wyczystnych, delikatne złapanie cienkiej rurki kondensatu – w każdym z tych przypadków narzędzie staje się przedłużeniem dłoni fachowca. Dlatego warto poświęcić uwagę zarówno wyborowi, jak i konserwacji szczypiec, aby przez długi czas zapewniały one niezawodne wsparcie w odpowiedzialnej i wymagającej pracy kominiarza.