Regularnie wykonywany okresowy przegląd kominiarski to jeden z kluczowych elementów bezpiecznego użytkowania budynków mieszkalnych, usługowych i przemysłowych. Wbrew pozorom nie jest to jedynie formalność wymagana przepisami, ale realna ochrona życia, zdrowia oraz mienia przed pożarem i zatruciem tlenkiem węgla. Kominiarz, jako specjalista od systemów odprowadzania spalin, dymu i wentylacji, odpowiada nie tylko za ich drożność, lecz także za ocenę stanu technicznego oraz prawidłowość eksploatacji. Zaniedbanie obowiązku okresowych przeglądów może skutkować nie tylko poważnymi konsekwencjami prawnymi, lecz przede wszystkim grozić tragedią. Dlatego warto dokładnie zrozumieć, na czym polega przegląd kominiarski, jakie usługi wykonuje kominiarz, kiedy należy je zlecać i jak przygotować budynek do takiej kontroli.

Podstawy okresowego przeglądu kominiarskiego – po co jest i kto musi go wykonywać

Okresowy przegląd kominiarski jest obowiązkową kontrolą stanu technicznego przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych, a także elementów instalacji powiązanych z tymi przewodami. Celem takiego przeglądu jest upewnienie się, że wszystkie przewody pracują prawidłowo, są drożne, szczelne i w bezpieczny sposób odprowadzają produkty spalania oraz zużyte powietrze z pomieszczeń. Przegląd ma również wykazać ewentualne nieprawidłowości w użytkowaniu urządzeń grzewczych, podłączeniach do przewodów oraz rozwiązaniach projektowych systemu kominowego.

Obowiązek wykonywania okresowych kontroli wynika z przepisów prawa budowlanego i przepisów przeciwpożarowych. Dotyczy on zarówno właścicieli, jak i zarządców budynków. Co istotne, obowiązek ten nie ogranicza się wyłącznie do dużych obiektów wielorodzinnych czy użyteczności publicznej – obejmuje także domy jednorodzinne oraz małe lokale usługowe, w których funkcjonują urządzenia grzewcze na paliwa stałe, ciekłe, gazowe, a także systemy wentylacji grawitacyjnej.

Zasadniczo przyjmuje się, że:

• przewody dymowe i spalinowe, do których podłączone są urządzenia na paliwa stałe i ciekłe, powinny być kontrolowane i czyszczone wielokrotnie w ciągu roku (w sezonie grzewczym częściej),
• przewody spalinowe od urządzeń gazowych – co najmniej raz w roku,
• przewody wentylacyjne – także co najmniej raz w roku, w ramach kontroli okresowej stanu technicznego budynku.

Najczęściej przyjmuje się jedną coroczną, kompleksową kontrolę wszystkich przewodów w budynku, uzupełnianą – w zależności od rodzaju i intensywności eksploatacji – dodatkowymi czyszczeniami kominów. Coroczny przegląd kominiarski jest także wymagany przy wykonywaniu ogólnych okresowych przeglądów budynku, na przykład przed przedłużeniem polisy ubezpieczeniowej, sprzedażą nieruchomości czy oddaniem jej do użytkowania.

Warto podkreślić, że przeglądy oraz czyszczenie przewodów mogą wykonywać jedynie osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje, tj. kominiarze z uprawnieniami mistrzowskimi lub czeladniczymi w zawodzie kominiarza, a w przypadku bardziej rozbudowanych ekspertyz – również osoby z uprawnieniami budowlanymi w odpowiedniej specjalności. Tylko wówczas wystawiony protokół z przeglądu ma moc dokumentu urzędowego, który można przedstawić straży pożarnej, nadzorowi budowlanemu czy ubezpieczycielowi.

Należy mieć świadomość, że niedrożne lub nieszczelne przewody mogą prowadzić do cofania się spalin, przenikania tlenku węgla do pomieszczeń, a nawet do powstania pożaru sadzy w kominie. Z tego powodu okresowy przegląd kominiarski nie jest kwestią uznaniową, lecz jednym z najważniejszych elementów profilaktyki bezpieczeństwa pożarowego oraz wentylacyjnego w budynku.

Zakres usług wykonywanych podczas okresowego przeglądu kominiarskiego

Usługi kominiarskie to nie tylko tradycyjne czyszczenie kominów przy użyciu szczotek i obciążników. Nowoczesny przegląd kominiarski obejmuje szereg działań o charakterze kontrolnym, pomiarowym i doradczym. Poniżej omówione zostaną kluczowe elementy typowego zakresu usług, świadczonych przez profesjonalnego kominiarza w ramach okresowego przeglądu.

Kontrola drożności i szczelności przewodów

Podstawowym zadaniem kominiarza jest ocena, czy przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne są drożne, a więc czy powietrze i spaliny mogą swobodnie się nimi przemieszczać. W tym celu stosuje się tradycyjne metody mechaniczne (przepuszczanie kul, obciążników, szczotek) oraz metody wizualne – inspekcję od strony wlotów i wylotów przewodów, w tym z użyciem nowoczesnych kamer kominowych.

Podczas kontroli drożności kominiarz sprawdza przede wszystkim:

• czy w przewodach nie ma zatorów, na przykład gniazd ptaków, resztek materiałów budowlanych, elementów instalacji odprowadzających spaliny z innych urządzeń,
• czy przekrój przewodu nie został nieprawidłowo zmniejszony, na przykład przez źle wykonane podłączenia, wkłady kominowe lub przebudowy,
• czy w przewodzie nie doszło do zaawansowanych zniszczeń, takich jak pęknięcia, odspojenia cegieł, korozja elementów stalowych, uszkodzenia wkładów.

Szczelność przewodów jest równie ważna jak ich drożność. Nieszczelności mogą powodować przenikanie spalin do innych przewodów, pomieszczeń lub konstrukcji budynku. Kominiarz zwraca uwagę na stan połączeń, trójników, wyczystek, drzwiczek rewizyjnych, a także na fragmenty przewodu przechodzące przez kondygnacje i stropy. W przypadku podejrzenia poważniejszych nieszczelności możliwe jest zastosowanie dodatkowych metod diagnostycznych, takich jak próby dymowe lub testy z wykorzystaniem lekkich gazów.

Czyszczenie przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych

Czyszczenie przewodów jest standardową usługą wykonywaną przy przeglądzie kominiarskim. W przewodach dymowych od urządzeń na paliwa stałe osadza się sadza i smoła, które z czasem mogą tworzyć warstwę o dużej łatwopalności. Jej zapłon prowadzi do pożaru sadzy w kominie – bardzo niebezpiecznego zjawiska, które może uszkodzić przewód, a w skrajnych przypadkach spowodować rozprzestrzenienie się ognia na konstrukcję budynku.

Kominiarz stosuje odpowiednio dobrane do typu przewodu i rodzaju zanieczyszczeń narzędzia: szczotki z włosiem stalowym lub tworzywowym, liny, pręty giętkie, obciążniki, a w nowocześniejszych systemach także napędy mechaniczne i urządzenia rotacyjne. Czyszczenie może odbywać się zarówno od góry (z dachu), jak i od dołu, przez wyczystki. Po zakończeniu czyszczenia kominiarz usuwa zanieczyszczenia z wyczystek oraz sprawdza, czy przewód jest całkowicie udrożniony.

W przewodach spalinowych od urządzeń gazowych ilość osadów jest zazwyczaj mniejsza, ale również i tu pojawiają się zanieczyszczenia, głównie z powodu kondensacji i reakcji chemicznych spalin z materiałem przewodu. Czyszczenie takich przewodów odbywa się delikatniej, często przy użyciu miękkich szczotek i bez agresywnych metod mechanicznych, aby nie uszkodzić wkładów kwasoodpornych.

W przypadku przewodów wentylacyjnych celem czyszczenia jest usunięcie kurzu, pajęczyn, owadów, osadów tłuszczu (szczególnie w kuchniach) oraz innych zanieczyszczeń ograniczających przepływ powietrza. W obiektach o podwyższonych wymaganiach higienicznych, takich jak szpitale, restauracje czy zakłady produkcji spożywczej, czyszczenie wentylacji może być rozszerzone o specjalistyczne metody i środki dezynfekcyjne.

Pomiary ciągu kominowego i ocena wentylacji

Sprawdzenie jedynie drożności przewodów nie wystarcza, aby ocenić ich prawidłowe działanie. Niezbędne są także pomiary ciągu kominowego. Kominiarz korzysta w tym celu z anemometrów i manometrów różnicowych, które pozwalają zmierzyć ciśnienie w przewodzie oraz prędkość przepływu powietrza lub spalin.

Zbyt słaby ciąg prowadzi do problemów z odprowadzaniem spalin, co może skutkować zadymieniem pomieszczenia lub cofaniem się dymu. Zbyt duży ciąg powoduje z kolei nadmierne wychładzanie urządzenia grzewczego i utratę energii. W nowoczesnych instalacjach, szczególnie z zamkniętą komorą spalania, parametry ciągu muszą mieścić się w przedziale określonym przez producenta urządzenia.

Podczas przeglądu kominiarz ocenia także funkcjonowanie wentylacji grawitacyjnej w budynku. Sprawdza, czy kratki wentylacyjne nie są zasłonięte, czy w pomieszczeniach jest zapewniony dopływ powietrza zewnętrznego (na przykład przez nawiewniki okienne), a także, czy nie występują zjawiska odwróconego ciągu, objawiające się cofającym się powietrzem z przewodu do wnętrza pomieszczenia. W razie potrzeby kominiarz może zalecić zmiany w organizacji wentylacji, na przykład montaż nawiewników lub korektę usytuowania kratek.

Ocena podłączeń urządzeń grzewczych i zgodności z przepisami

Istotnym elementem przeglądu jest sprawdzenie sposobu podłączenia urządzeń grzewczych do przewodów kominowych. Dotyczy to zarówno kotłów, pieców wolnostojących, kominków, jak i podgrzewaczy wody. Kominiarz weryfikuje, czy średnica i rodzaj przewodu odpowiadają wymaganiom urządzenia, czy zastosowano właściwe materiały, a także czy ilość urządzeń podłączonych do jednego przewodu jest zgodna z przepisami i wytycznymi producentów.

Szczególną uwagę zwraca się na urządzenia z otwartą komorą spalania, które pobierają powietrze bezpośrednio z pomieszczenia. Ich bezpieczna eksploatacja jest możliwa tylko przy zapewnieniu odpowiedniej ilości powietrza do spalania oraz właściwego działania wentylacji wywiewnej. Kominiarz musi więc ocenić, czy w pomieszczeniu nie doszło do niebezpiecznych przeróbek, takich jak uszczelnienie okien bez zapewnienia nawiewników, zablokowanie kratek czy zmiana funkcji pomieszczenia.

W przypadku stwierdzenia niezgodności z przepisami lub zasadami sztuki budowlanej kominiarz jest zobowiązany do odnotowania tego w protokole z przeglądu i może wydać zalecenie wstrzymania pracy urządzenia do czasu wykonania niezbędnych napraw czy przeróbek. Jest to szczególnie ważne w kontekście odpowiedzialności właściciela lub zarządcy budynku za bezpieczeństwo użytkowników.

Dokumentacja i protokół z przeglądu kominiarskiego

Po zakończeniu czynności kontrolnych i czyszczących kominiarz sporządza protokół z przeglądu. Dokument ten ma charakter formalny i powinien zawierać m.in.:

• oznaczenie budynku oraz osoby zlecającej usługę,
• datę i zakres wykonanych czynności,
• opis stwierdzonych nieprawidłowości, uszkodzeń i usterek,
• zalecenia dotyczące dalszej eksploatacji, ewentualnych napraw, modernizacji lub ograniczeń w użytkowaniu,
• informację o przeprowadzonym czyszczeniu przewodów,
• dane i podpis kominiarza uprawnionego do wykonywania przeglądów.

Protokół stanowi ważny element dokumentacji budynku. Jest wymagany przy kontrolach prowadzonych przez Państwową Straż Pożarną, nadzór budowlany, a także przy rozpatrywaniu roszczeń ubezpieczeniowych po pożarze lub innym zdarzeniu losowym. Brak aktualnych protokołów z przeglądów może być podstawą do odmowy wypłaty odszkodowania lub nałożenia kar administracyjnych.

Bezpieczeństwo, odpowiedzialność i nowoczesne technologie w usługach kominiarskich

Usługi kominiarskie mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo użytkowników budynków. Od jakości przeglądu zależy wykrycie potencjalnych zagrożeń pożarowych, możliwością zaczadzenia oraz awarii urządzeń grzewczych. Jednocześnie współczesne kominiarstwo rozwija się technologicznie, wykorzystując coraz bardziej zaawansowane narzędzia diagnostyczne, co zwiększa precyzję i skuteczność kontroli.

Najczęstsze zagrożenia ujawniane podczas przeglądów kominiarskich

Okresowy przegląd kominiarski bardzo często ujawnia szereg nieprawidłowości, które dla przeciętnego użytkownika są niewidoczne lub bagatelizowane. Do najczęstszych zagrożeń należą:

• zalegająca sadza i smoła w przewodach dymowych, zwiększające ryzyko pożaru,
• nieszczelności przewodów spalinowych, prowadzące do przenikania tlenku węgla do pomieszczeń,
• odwrócony ciąg w przewodach wentylacyjnych z powodu braku dopływu powietrza lub błędów w wentylacji mechanicznej,
• nieprawidłowe podłączenia urządzeń do przewodów, w tym kilka różnych urządzeń do jednego komina bez zachowania odpowiednich odległości,
• uszkodzenia mechaniczne przewodów na dachu, na przykład pęknięte czapy kominowe, brak obróbek blacharskich, nieszczelne przejścia przez dach,
• samowolne przeróbki instalacji grzewczej, takie jak zmiana urządzenia bez dostosowania przewodu czy montaż kominka bez projektu i opinii kominiarskiej.

Każde z wymienionych zagrożeń może doprowadzić do bardzo poważnych konsekwencji. Tlenek węgla jest gazem bezbarwnym i bezwonnym, dlatego użytkownicy często nie zdają sobie sprawy z jego obecności w pomieszczeniu. Już niewielkie stężenie może wywoływać złe samopoczucie, bóle głowy czy nudności, a dłuższa ekspozycja – utratę przytomności i śmierć. Pożary sadzy natomiast często rozwijają się w sposób gwałtowny, powodując rozgrzanie przewodu do bardzo wysokich temperatur, co zagraża konstrukcji budynku.

Odpowiedzialność właściciela i zarządcy budynku

Odpowiedzialność za zlecanie i przeprowadzanie okresowych przeglądów spoczywa na właścicielach oraz zarządcach budynków. To oni muszą dopilnować, aby przegląd kominiarski był wykonany w odpowiednim terminie, przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia, a także aby wszystkie zalecenia kominiarza zostały uwzględnione i – w razie potrzeby – wdrożone.

Zaniechanie tego obowiązku może skutkować sankcjami administracyjnymi (mandaty, nakazy przeprowadzenia kontroli, a w skrajnych przypadkach nawet zakaz użytkowania obiektu), odpowiedzialnością cywilną (np. konieczność naprawienia szkody wyrządzonej osobom poszkodowanym w wyniku pożaru czy zaczadzenia) oraz odpowiedzialnością karną, jeśli dojdzie do narażenia zdrowia lub życia osób przebywających w budynku.

W praktyce oznacza to, że właściciel lub zarządca nie może tłumaczyć się niewiedzą w zakresie obowiązku wykonywania przeglądów. Przepisy są w tym względzie jednoznaczne, a brak protokołów z kontroli stanowi poważne uchybienie. Ponadto, przy podpisywaniu umów ubezpieczenia budynku, ubezpieczyciel często wymaga deklaracji o regularnym wykonywaniu przeglądów kominiarskich, a w razie szkody weryfikuje tę deklarację, prosząc o przedstawienie dokumentów.

Nowoczesne technologie w diagnostyce kominów i wentylacji

Tradycyjny obraz kominiarza z drabiną i szczotką jest dziś tylko częściowo aktualny. Współczesne usługi kominiarskie coraz częściej opierają się na wykorzystaniu nowoczesnych technologii, pozwalających na bardziej precyzyjną ocenę stanu przewodów i instalacji.

Do najczęściej stosowanych nowoczesnych narzędzi należą:

• kamera inspekcyjna – specjalistyczne urządzenie z elastycznym przewodem i głowicą wizyjną, umożliwiające obserwację wnętrza przewodu na monitorze. Pozwala to wykryć pęknięcia, zawężenia, nieszczelne połączenia, a także ciała obce w przewodzie, bez konieczności wykonywania odkrywek w murze,
• anemometry i mierniki różnicy ciśnień – służące do dokładnego pomiaru ciągu kominowego i skuteczności wentylacji,
• mierniki stężenia tlenku węgla – stosowane zarówno podczas przeglądów, jak i montowane na stałe w pomieszczeniach, w których istnieje ryzyko powstania tego gazu,
• oprogramowanie do dokumentacji – umożliwiające tworzenie elektronicznych protokołów, archiwizację zdjęć z kamer inspekcyjnych oraz prowadzenie historii przeglądów dla danego budynku.

Wykorzystanie nowych technologii podnosi jakość diagnostyki, ułatwia dokumentowanie stanu kominów oraz zwiększa możliwości wczesnego wykrywania problemów, zanim dojdzie do awarii lub wypadku. Jednocześnie nie eliminuje tradycyjnych metod, lecz je uzupełnia, czyniąc pracę kominiarza bardziej efektywną.

Doradztwo kominiarskie przy modernizacjach i nowych inwestycjach

Kominiarz nie zajmuje się wyłącznie okresową kontrolą istniejących instalacji. Bardzo ważną częścią jego pracy jest także doradztwo techniczne przy modernizacji systemów grzewczych oraz przy budowie nowych obiektów. Przed wymianą kotła, montażem kominka czy przebudową systemu wentylacji warto zasięgnąć opinii kominiarskiej.

W ramach takiej usługi kominiarz może:

• ocenić, czy istniejący przewód nadaje się do podłączenia nowego urządzenia,
• zaplanować montaż wkładu kominowego odpowiedniego do rodzaju paliwa i parametrów pracy,
• wskazać konieczne zmiany w dopływie powietrza oraz wentylacji pomieszczenia,
• przygotować opinię lub ekspertyzę wymaganą przez projektanta, nadzór budowlany lub producenta urządzenia.

Dzięki temu użytkownik unika kosztownych błędów, takich jak zakup urządzenia nieprzystosowanego do warunków panujących w budynku, nieprawidłowy dobór przekroju przewodu, czy zastosowanie nieodpowiednich materiałów. W wielu przypadkach współpraca z kominiarzem na etapie projektowym pozwala zoptymalizować cały system kominowy, podnosząc jego sprawność energetyczną i bezpieczeństwo.

Jak przygotować budynek i użytkowników do okresowego przeglądu kominiarskiego

Choć większość czynności związanych z przeglądem leży po stronie kominiarza, właściciel lub zarządca może znacznie ułatwić wykonanie usługi, odpowiednio przygotowując budynek oraz informując jego użytkowników. Przede wszystkim należy zadbać o swobodny dostęp do przewodów, wyczystek, kotłowni, dachów oraz pomieszczeń, w których znajdują się urządzenia grzewcze i kratki wentylacyjne.

Przed przeglądem warto:

• usunąć z otoczenia kotłów i pieców przedmioty, które mogłyby utrudnić pracę kominiarza,
• zapewnić dostęp do drabinek dachowych, wyłazów oraz zabezpieczyć wejście na dach,
• powiadomić mieszkańców o planowanej dacie przeglądu, aby umożliwić wejście do lokali,
• przygotować dotychczasową dokumentację – protokoły z poprzednich przeglądów, ewentualne ekspertyzy i projekty.

W budynkach wielorodzinnych zarządca powinien zorganizować przegląd w taki sposób, aby kominiarz miał możliwość wejścia do jak największej liczby lokali. Nieobecność mieszkańców i brak dostępu do pomieszczeń z urządzeniami grzewczymi utrudnia rzetelną kontrolę i może doprowadzić do sytuacji, w której nie wszystkie zagrożenia zostaną ujawnione. Dlatego też tak istotne jest informowanie mieszkańców z odpowiednim wyprzedzeniem i przypominanie im o obowiązku udostępnienia lokalu.

Świadomie przeprowadzony okresowy przegląd kominiarski, z udziałem wykwalifikowanego fachowca, jest jednym z fundamentów bezpiecznej eksploatacji budynków. Systematyczne kontrole, właściwe czyszczenie oraz stosowanie się do zaleceń kominiarza pozwalają ograniczyć ryzyko pożaru, zaczadzenia i awarii instalacji, a tym samym chronić zdrowie, życie oraz dorobek użytkowników obiektów.